अधिवक्ताः नरेन्द्रनाथ योगी

मुलुकमा वर्तमान अवस्थामा नेकपाको बहुमतको सरकारले शासन गरि रहेको छ । यो सरकारको शासन काल अढाई बर्षको भएको छ । यो सरकारको मकसद नै आन्तरिक मामिलामा अहस्तक्षेप र असलग्न हुन पर्ने हो ।यही सरकारको पालामा चार चार पटक नेपालको आन्तरिक मामिलामा विदेशी हस्तक्षेप बढेर आयो । पहिलो नेपालको सविधान २०७२ जारी हुँदा,दोसा्र २०७६ वैशाखमा भारतले कालापानी क्षेत्रका नेपालको भुभाग आफनो नक्सा गाभेको, दोसा्रे २०७७ बैशाख २५ मा मानसरोवर सडक उदघाटन गरेर,तेसा्रे २०७७ बैखाह पहिलो हप्ता तिर प्रम ओलीले दलबदलू अध्यादेश ल्याएको अवस्था पनि सो अध्यादेशका पार्टी भित्र र बाहिर व्यापक विरोध भए पछि उनको राजिनामा समेत माग भयो ।

त्यस वेला पनि चिनिया राजदुतको सरकार थाम्न दौडधुम बढै कुरा बाहिर आयो । अहिल २०७७ असार ११ गते तिर नेकपा कै जारी स्थायी समितिको बैठकमा आन्तरिक पार्टी सघर्ष बढदा प्रम ओलीका राजिनामा पार्टी भित्रै बाट माग भयो । यो अवस्थामा पनि भारत र चीनको दौडधुम व्यापक राजधानी काठमाडौ केन्द्रित भएर बढि रहेको छ ।सबै भन्दा अचम्मको कुरा के भई रहेको छ भने नेपाल माथि हाम्रा नजिकका छिमेकी मित्रराष्ट्रहरुले माया गरेर हो या आ—आफना स्वार्थलार्ई केन्द्रमा राखेर हो कहिले जल,जमिन माथि हस्तक्षेप र अतिक्रण गर्न उद्धत देखिएका छन् भने कतै राजनैतिक त कतै धार्मिक कतै वाणिज्य क्षेत्रमा र प्राकृतिक श्रोत युरिनियम माथि ।

पछिल्लो समयमा आएर नेकपाको जारी स्थायी समितिको बैठकमा एमसिसि लगायत सरकार आलोपालोको विषयमा बढेको आन्तरिक सघर्षको चरम उत्कर्षलाई उपयोग गरि आफनो स्वार्थ पुर्ति गर्न सकिन्छ की भनेर विशेष गरि भारत र चीनियाँ प्रतिनिधिहरुले नेपालको भुमि अनाधृति रुपमा उपयोग गर्दै नेकपाका नेताहरुलाई गोप्य तथा खुल्लम खुला भेटघाट तछाड मछाड् गरि लागि रहेको सामाजिक सञ्जाल र आम सञ्चार माध्यमहरु रङ्गीए पछि नेपाली जनता यो उनीहरुको कृयाकलाप माथि शशङति पक्क भएका हुन ।

यस्ता विदेशी हर्कतहरुलाई नेपालको कुटनितिक तथा परराष्ट्र निति , अत्नराष्ट्रिय कुटनितिक मापदण्ड र सम्बन्ध तथा आन्तरिक राष्ट्रिय हित माथि चुनौती दिदै ठाडो हस्तक्षेप भएको व्याख्या गर्न थालिएको छ । यस प्रकारको छिमेकी मुलुक भारत र चीनको नेकपाको आन्तरिक द्धन्दको फाईदा र व्यवस्थापनको नाममा चिनिया राजदुतको दौडधुम भयो ।

अनि भारतीय मिडियाँको हारका मानसिकताको चिढाई र राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय पत्रकार आचार सहिताको मर्म,धर्म विपरित गएर प्रम ओली र चिनियाँ राजदुत हाउ यान्छी विरुद्ध गरिएको दुस्प्रचार तथा चरित्र, पद, प्रतिष्ठामा आँच हुने कु, प्रचार । यी सबै कार्य निन्दनिय र भत्र्सना योग्य हुन । यो एक प्रकारको भारतीयहरुको नेपाल र चिनिया मानसिकता माथिको हस्तक्षेप हो भने भारतीइ मानसिकताको हारको अपज हो । अनि कुटनितिक मामिला अनुसार चल्न विषयमा गम्भिर नहुदोको विकृति हो भन्नु पर्छ। ।यस्ता दुर्घन्धित फोहरी खेलबाट सबैले बच्न सिक्नु पर्छ । भनिन्छ फोहर हिलो वा पानी ढुङ्गा हान्दा मुखमा फोहर कै छिटा पर्न आउन्छ । त्यसैले जे रोप्या त्यही फल्ने न हो १ यसलाई भनिन्छ जस्तो कर्म उस्तै फल ।

तर पनि भारतीय मिडियाको पत्रकारिताको धर्म,मर्म र आसहिता विपरित गरिएको कु कार्य, कु ,प्रचार र कर्मको सबै जमेर विरोध गर्नु पर्छ । भारतीय मिडियाको दादा गिरी, पितपत्रकारिता र मोदी चाटुकारिता हो । नेपालको प्रधान मन्त्रीय सस्था उपर अपमान हो। मजाक हो । त्या नेपालीलाई सह्रै छैन र हुदैन पनि ।
नेपालमा भारतिय सिविआई र रअका प्रतिनिधि र प्रमुख तथा चिनिया दौडधमको वातावरण कसरी शुरु भयो त १ यस विषयमा गम्भिर हुन आवश्यक छ ः एक साता अगाडि एमसिसि लगायत विवादको छलफल गर्न नेकपाको स्थायी समितिको जारी बैठकमा प्रम ओलीको राजिनामाको चर्को रुपमा बहुमत सदस्यहरुको आवाज उठे पछि प्रम ओलीकोे मनले मदनभण्डारी स्मृति फाउण्डेशनको एक कार्यक्रममा उनले आफुलाई सरकारबाट हटाउन भारत लागि परेको र त्यसका लागि नेपालका होटल रेष्टुरण्ट र घरडेरामा भारतीय प्रतिनिधिहरु वीच पार्टी भित्रका आफनो विपक्षी नेताहरुसँग भेटघाट वसउँठ चलि रहेको भन्ने अभिव्यक्ति प्रम ओलीले सार्वजनिक रुपमा दिए पछि त्यसको एक्शनले नेपालको राजनिति माहोला तातियो । अनि नेकपाको बैठक र आन्तरिक भेटघाट कसिलो बन्यो । त्यो अभिव्यक्तिले नेकपाको आन्तरिक मामिला रस्साकस्सीमा परिणत भयो , एका एक बर्षे बजेट अधिवेशन बन्द गरियो । त्यसको सँगै अगाडि सभामुखले असार १७, २०७७ सम्म ससद बैठक स्तिगित गरे । यी सबै जोड घटाउ नै विदेशीको आँखा र मन नेपाल प्रति बढी केन्द्रित भयो । भारतले आफुलाई हटाउने कार्य भई रहेको अभिव्यक्ति वा भनाईहरु प्रमले व्यक्त गर्नु हुन्थ्यो हुन्थ्येन,त्यँस्को जवाफ र जिम्मेवार प्रम ओलीले नै लिनु पर्ने हुन्छ । त्यो अभिव्यक्ती पछि नेपालमा भारतीय रअ,सिबिआई डोभाल लगायतका भारतिय खुविया ऐजिन्सिका उच्चपदस्थ व्यक्तिहरु सिमाबाट अनाधिकृत नेपालमा प्रवेश गरि नेकपा पार्टी भित्र कै नेताहरु प्रचण्ड, माधव,झलनाथ लगायतलाई भेटी सकेको कुरा आमसञ्जार माध्यमद्धारा सार्वजनिक भए ।यस्ता भेटघाटको विषयलाई न त ती नेताहरुले अस्वीकार गरे त नत सरकारले आधिकारिक पुष्टयाई गरि त्यसको विरोध गरर्यो १ तर विपक्षी दलका नेताहरुले यो गतिविधिले नेपालको कुटनितिक मामिला र विदेश निति माथिको हस्तक्षेप भएको भन्न भ्याए । नेकपा भित्रको विवादले तत्काल एमसिसि पारित नहुने पश्चिमा शक्ति अमेरिका र त्यसको सहयोगी भारतलाई लाग्यो । भारतीयहरु खुविया ऐजेन्सिहरु नेपाल प्रवेश गरेर त्यसलाई कसरी १ को रु बाट पारित गराउन सकिन्छ भन्ने दाऊमा लागेर भारतीयहरु नेपालमा आए ।

एमसिसि पारित गरेका आफुलाई पर्न जाने पछिको प्रभाव थाम्न चिनियाँ राजदुत पनि दौडधुममा लागेको विश्लेषकहरुको भनाई छ । यसको भित्रि रहस्यस अमेरिका र भारत लागेर नेपालबाट एमसिसि पारित गराउने र चीनले त्यसलाई जसरी भए पनि रोक्ने छ । त्यसैले भारत ,अमेरिका र चीनले आ—आफनो स्वार्थको लडाई गर्दा नेपालको कुटनिति मामिला र परराष्ट्र नितिका आधार तथा सिद्धान्त माथि आक्रकण हुन गई रहेको पाईन्छ ।
अहिले विविध कोणबाट यो सरकारको विरोध, आलोचना र समर्थन पनि भई रहेको छ ।

अढाई बर्ष यता सरकारले आफु उपर तर्सिएका आरोप,तिनको कार्यान्वयन नगरिए पछिको विरोध र आलोचनाबाट मुक्त हुने भरपर्दा आधार वा सफाई तयार नगर्दै एमसिसि लगायत विषयलाई लिएर पार्टी भित्र विवादले तिब्रता पायो । पार्टी भित्रैबाट शक्ति आर्जन केन्द्रित पार्टी खेमाहरुले प्रम ओलीको राजिनामा बहुमतले माग गरि रहेको अवस्था छ । यसै मौकामा प्रम ओलीको प्रम पद बचाउन चिन लागि परेको बाहिरी दृश्य यन्त्र तन्त्र सामाजिक सञ्जाल रङ्गीएरै आए । यसै समयमा प्रम कै भनाईमा आफुलाई हटाउन भारत लागि परेको अभिव्यक्ति सार्वजनिक भए पछि यसले बढी तनाव सृर्जना गराए कै हो,विदेशी चलखेल निम्त्याए कै हो ।त्यसैले अहिले नेपालमा चीन र भारतीय उच्च प्रतिनिधिहरु चर्को दौडधुम गरि रहेका छन् ।

केही दिन अगाडि सिविआई तथा रअका प्रमुख डोभाल लगायत नेपालमा प्रवेश गरि नेकपा कै दलहरुका प्रमुख नेताहरुलाई भेटघाट गरेको समाचार सार्वजनिक भए पछि चिनियाँ राजदुतको पनि सक्रियता नेपाली नेताहरु विशेष गरि सत्तारुढ दलका नेताहरु प्रचण्ड,माधव नेपाल,झलनाथ खनाल लगायतलाई भेटघाट बढेका पाईन्छ । यी हर्कतहरुले नेपालको आन्तरिक राजनिति विदेशीको निर्देशनमा सञ्चालित भएको कुरा बाहिर आएका हुन ।

नेपालमा भारतीय र चिनियाँ प्रतिनिधिहरुको आफनै पार्टीका शिर्ष नेताहरुलाई भेटघाट हुन थालेको विषयमा नेकपा कै प्रबक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठलाई टुईटरद्धारा आपत्ती जनाए पनि त्यसका कुनै ख्याल गरिएन । नेपालको राजनितिमा त्यो पनि नेकपाको अन्तरकल उत्कर्षमा पुगेको वेला उत्तर र दक्षिणका मित्र ठानिएका भारत र चीनको नेपालको आन्तरिक मामला ,त्यो पनि नेकपाको अन्तरकलह मिलाउन यीनीहरुको दौडधुमले नेपाल उनीहरु कै अघोषित उपनिवेश हो भन्ने झझल्को नेपालीहरुलाई भएको छ ।

घरभित्रको झगडालाई हस्तक्षेप गर्ने,तर नेपालको भुभाग,सिमाना मिचिदा वा अतिक्रमित हुँदा यी मित्र राष्ट्रहरु नेपालको पक्षमा खुलेर समर्थन नगर्ने वा नेपालको अतिक्रमित भुमिहरु फिर्ता गराउन कुटनैतिक पहलसम्म नगराउने ,अनि नेपालको आन्तरिक पार्टी र देशको पोलटिक्समा ठाडो कुटनैतिक मर्यादा र परराष्ट्र नितिको शिष्टाचारसमेत उल्लघन हुने गरि रातारात नेपालका नेताहरुलाई होटल, डेराडेरा वा घरघरमा भेटघाट गर्नु कति स्वाभनिय हो रु कति कुटनैतिक र शिष्टाचारको नियम पालना हो ।

यो त उनीहरुको आफै बोक्सी आफै झाङग्री जस्तो भएन र १ खोई नेपालका कुटनितिक र परराष्ट्र विषयसम्बन्धि विज्ञ तथा कानु विद एव्म वुद्धिजिवीहरु बोलेको १ हु त त मित्र राष्ट्रका उच्च प्रतिनिधि वा व्यक्तिहरु नेपाल आउदा वा भेटघाट गर्दा कुटनिति र परराष्ट्र निति तथा प्रकृयाँहरु मिलाएर अगाडि बढन सक्छन् ,यहाँ त आफनै गाउँ घरमा घुमफिर गरे जस्तै पो गरि रहेका छन् ।

कमसे कम आफै वा अरु चिनजानको घरमा पस्दा जानकारी गराएर वा समय मिलाएर भेटघाट गर्ने परम्परा छ । तर यहाँ नेपालमा भारत र चीनले पानी पधेरा गरे झै ओर पोर गरेको देख्दा उनीहरुको अनुशासनमा प्रश्न चिन्ह खडा पक्क भएको छ १ अनि विश्व कोरोना महामारीले पिडित छ । यो रोगको सक्रमणले सबैलाई सक्रमिमत बनाउन्छ भन्ने कुरा थाहा हुदा हुदै पनि यहाँ ती सवै नियम र अनुशासनलाई पालना गरिएको छैन । नेपाल अहिले अर्ध लकडाउनको अवस्थामा छ ।

उनीहरुको प्रवेश र भेटघाटले नेपालको सक्रमण रोग नियन्त्रण ऐन,२०२० को उल्लघन हुन्छ हुदैन,नेपालका प्रखर कानुन विद र विद्धानहरुलाई मेरो यो प्रश्न छ रुयसरी नेकपाको आन्तरिक विवाद साम्य गर्न नेपाल स्थित चिनिया राजदुत नेकपाका नेताहरुको घरघर डेराडेरामा जान आउन लकडाउन र कोरोना महामारीले छुट दिएकै हो त १ भारत र चीनले दईपक्षिय सम्बन्ध र कुटनितिक मर्यादा मिचेको भन्न पाईने नपाईने के छ आचार सहितामा रुअनि यसरी नेपालको आन्तरिक मामलामा ठाडो हस्तक्षेप हुँदा पनि परराष्ट्र मन्त्रालय र परराष्ट्र विज्ञहरुको मुखमा ताला किन रु अनि नेपालको आन्तरिक मामलामा यसरी दोहोरा हस्तक्षप हुँदा पनि ढोङगी राष्ट्रवादको वकालत गर्नेहरु कुन दुलामा पेशेका छन रु नेपालको परराष्ट्र निति,सिद्धान्त र सार्वभौमिक स्वतन्त्रता माथि खुल्लम खुला हस्तक्षेप भई रहेको अवस्थामा राष्ट्रवादका नक्कली मसिहाहरु खोई रु नेपालको आन्तरिक मामिला होस वा कुनै पार्टीको आन्तरिक विवादमा हस्तक्षेप गरेर आफनो स्वार्थ पुर्ति गर्नु मिचाह एव्म थिचाह प्रवृत्ती चाहे चीनले गरोस,चाह भारतले त्यसको विरोध सैद्धान्तिक रुपमा गर्नु पर्छ । यी दुवै मित्र राष्ट्रको स्वार्थ चरित्रमा फरक भए पनि जसरी भए पनि नेपाललाई आ—आफनो पक्षमा अभ्याउने रणनिति नै हो । यस्ता प्रवृत्तीबाट नेपाल तथस्ट हुनु पर्छ ।

यी दुवै मित्र राष्ट्र चीन र भारतले नेपालको परराष्ट्र नितिमा आधारित तथस्टता ९असलग्नता०को सिद्धान्तलाई खुल्लम खुला चुनौती दिए पाईन्छ ।
के छन् त नेपालको पराष्ट्र नितिका आधारहरु ः सारक्षेपमा मात्र ।
— एक अर्को सार्वभौमिकता र भौगाृलिक अखण्डताको सम्ममन गर्ने,
— एक अर्काको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप९अहस्तक्षेप० नगर्ने,
—पारस्पारिक समानताको सम्मान गर्ने,
— अनाक्रमण तथा विवादहरुको शान्तिपुर्ण समाधान गर्ने,
— पारस्परिक लाभका लागि सहयोग गर्ने,
— सयुक्त राष्ट्रसघको वडा पत्रको कदर गर्ने,
—विश्व शान्तिको मुल्य मान्यतालाई ख्याल गर्ने ।
नेपालको विदेश निति सयुक्त राष्ट्र सघको वडापत्र, असलग्नता,पन्चशिलको सिद्धान्त९ सह अस्तित्व,भौगोलिक अखण्डता,सार्वभौमिकता, र स्वतन्त्रता प्रति पारस्पारिक सम्मान,अनाक्रमण, एक राष्ट्रलअर्को राष्ट्रको आन्तरिक मामिलामा अहस्तक्षेप९ हस्तक्षेप नगर्ने०,समानता,पारसपारिक हित लगायत अन्तराष्ट्रि कानुन र विश्व शान्तिका मुल्य मान्यताहरुमा आधारित छ । समय परिस्थिति अनुसार विदेश नितिमा परिवर्तन आउनु अर्कै कुरा हो ।

नेपाल र भारतको विचमा रहेको नेपालले यी दुवै मुलुकसँग समान,सन्तुलित,पारस्पारिक हित र सहयोगका सम्बन्ध कायम राख्नु पर्छ । यी दुवै मुलुक नेपालसँग सिमा जोडिएको हँुदा स्वच्छ ,सन्तुलित,अनुशासित र एक आपसमा अनाक्रमण र अहस्तक्षेप हुने सम्बन्ध कायम भई रहुनु पर्छ । दुवै मुलुक मात्र होईन अमेरिका,वेलायत विश्वका १६८ मुलुकसँग नेपालको कुटनितिक सम्बन्ध कायम छ ।

नेपालको सवै भन्दा पहिले कुटनितिक सम्बन्ध भएको मुलुक वेलायत हो । यी सबै मुलुकसँग बराबरी सन्तुलित मित्रता र सम्बन्धहरु हुन पर्छ । विशेष गरि नेपालको उत्तरी सिमामा चीन र दक्षिण सिमामा भारत रहेकोले उनीहरुसँगको मित्रता र सम्बन्ध अरु मुलुक भन्दा बढी र कम हुन सक्छ । तर ती सवै सम्बन्ध र मित्रताहरु नेपालका परराष्ट्र नितिका आधारमा गरिनु पर्छ ,न कि जता बलियो उत्तै ढलियो गरेका यी दुवै मुलुकसँगका मित्रता र सम्बन्धमा असन्तुलन र असमानता आई द्धन्द र युद्ध भड्किने हून्छ ।
नेपालको सविधान,२०७२ मा राष्ट्रिय हित ,निर्देशक सिद्धान्त र राज्यका नितिहरु ः
— सविधानको धारा ५९१० मा नेपालको स्वतन्त्रता,सार्वभौसत्ता,भौगोलिक अखण्डता,राष्ट्रियता,स्वाधिनता, स्वाभिमान,नेपालको हक हितको रक्षा,सिमानाको सुरक्षा, आर्थिक समुन्नति र समृद्धि नेपालको राष्ट्रिय ििहतका आधारमा हुने छ र उपधारा २ मा राष्ट्रिय हित प्रतिकुलको आचरण र कार्य सघीय कानुन अनुसार दण्डनिय हुनेछ ।
—सविधानको धारा ५०९१०अन्तर्गत रही उपधारा ४ मा भनिएको छ ः नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमसत्ता,भौगालिक अखण्डता, स्वाधिनता, र राट्रिय हितको रक्षा गर्दै सार्वभौमिक समानताको आधारमा अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध कायम गरी विश्व समुदायमा राष्ट्रिय सम्मानको अभिवृद्धि गर्ने तर्फ राज्यको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध निर्देहित हुने छ ।
—धारा ५१ मा राज्यका नितिहरु ः
— धारा ५१ को खण्ड ९ङ० को १ र २ मा अन्तराष्ट्रि सम्बन्ध सम्बन्धिी निति बारे उल्लेख छ ः
१० नेपालको सार्वभौमिकता, भौगालिक अखण्डता, स्वाधिनता, र राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्न क्रियाशिल रहदै सयुक्त राष्ट्रसघको बडापत्र, असलग्नता,पञ्चशिलको सिद्धान्त, अन्तराष्ट्रिय कानुन, र विश्वशान्तिमान्यताका आधारमा राष्ट्रको सर्वोपरि हितलाई ध्यानमा राखी स्वतन्त्र परराष्ट्र निति सञ्चालन गर्ने ।२० विगतमा भएका सन्धिहरुको पुनरावलोकन गर्दै समानता र पारस्पारिक हितको सन्धि सम्झौता गर्ने ।

माथि उल्लेखित परराष्ट्र नितिका आधारहरु, आफैले निमार्ण गरि व्यवस्था गरिएका राज्यको मुल कानुन सविधानको बर्खिलाप नेकपाको आन्तरिक विवादलाई मिलाउन९सहजिकरण गर्ने० नेकपा कै नेताहरु जो पुर्व प्रम र हालको सासदहरुका डेराडेरा,घरघरमा औपचारिक घोषणा अर्थात परराष्ट्र मन्त्रालयको निम्तो वेगर नेपाल स्थित चिनियाँ राजदुत हाउ यान्छी बेईजिङको सन्देश बोकेर चाहर्नु ,अनि यस्तो अवस्थामा भेटघाटलाई बर्जित गर्नु भन्दा राजदुतको भेटघाटलाई ठुलै राजस्सी ठानेर नेकपाका ,माधव र झलनाथ कान फालि रहुनुले नेपालको परराष्ट्र नितिका सिद्धान्त र सविधानलाई ठाडो हस्तक्षेप गर्ने र गराएका छन ।

यिनिहरुले आ— आफनो क्षणिक पदिय९ सत्ता० स्वार्थका लागि नेपालको परराष्ट्र निति,सिद्धान्त र कानुनलाई उल्लघन गरेका छन । यो कार्य व्यवहारले कुटनिति आचार विचार र मर्यादालाई कुल्चेको मात्रै छैन ,बढी मरि भन्ने चिन्ता होईन ,काल पल्काईएको छ ।

नेकपाको आन्तरिक कलहलाई रोक्ने ,अनि सिङ्गो कुटनिति मामिला,शिष्टाचार ,परराष्ट्र नितिका आधार र मुल कानुनसमेतलाई कुल्चनेहरुलाई के कस्तो सजायको भागी बनाउन मिल्छ नेपालका विदत कुटनितिज्ञ र कानुनका व्याख्याकारहरुले निर्णय दिनु पर्छ कि नाई १ त्यस्तै प्रकारले भारतीय रअका प्रतिनिधि,सिविआईका उच्च व्यक्तिहरु नेकपालमा लकडाउन तोडेर सिमाबाट नेपाल प्रवेश गरि नेकपा कै माधव,प्रचण्ड र झलनाथ खनाललाई भेटेका कुरा सार्वजनिक रुपमा आम सञ्चार र सामाजिक सञ्जालमा छरपष्ट हँुदा पनि ती नेताहरुले किन बाईगट नगरेका हुन ।

तपाईहरुको पद बढाउन र सरकार टिकाई राख्न तपाईहरु कै हर्कतहरुले भारतीय र चिनिया राजदुतहरुलाई सबै प्रकारका मर्यादा,शिष्टाचार,कुटनिति ,पराष्ट्र नितिका आधार र सविधान समेतमा आँच ल्याई विपरित कार्य वा गतिविध गराउने छुट न कुटनितिक मर्यादा,न परराष्ट्र नितिका सिद्धान्त र सविधानले दिएको छ ।

घरभित्रको झगडालाई लिएर देशको सार्वभौमिकता,स्वतन्त्रता, स्वाभिमानता र स्वाधिनता लगायत राष्ट्र हित विपरिक कार्य गर्ने तपाईहरुलाई कस्ले दियो र उस्काएको छ । त्यो नेपाली जनतालाई जवाफ दिनै पर्छ । नत्र जनता आफैले दिदै जाने छन् ।
नेपालको कुटनितिक आचार सहिता २०६८ मा व्यवस्था गरिएका कुटनितिक ,शिष्टाचार र प्रक्रियाहरु सारशमा ः
शुरुमा यसको प्रस्तावना ः
कुटनितिक मर्यादा एवम् अन्तराष्ट्रिय प्रचलन अनुरुप नेपाल सरकारका तर्फबाट विदेशी सरकार तथा अन्तराष्ट्रिय सघसस्था र तिनका कुटनितिक प्रतिनिधि एवम् अन्य पदाधिकारसिँगको औपचारिक भेटघाट,सम्र्पक,बार्ता,सम्बन्ध र सञ्चारलाई अझ व्यवस्थित र मर्यादित रुपमा सञ्चालन गर्ने उद्धेश्यले नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको निर्णय अनुसार यो कुटनितिक आचारसहिता जारी गएिको छ ।
आचारसहिताको दफा २ को परिभाषा खण्डमा भनिएको छ ः
दफा २ ९३० विदेशी नियोग — भन्नाले नेपालस्थित विदेश राजदुतावास,नियोग,महाािणिज्यदुतावास,वाणिज्यदुतावास,सम्पर्क कार्यालय ,अवैतनिक महावाणिज्यदुतावास वा अवैतनिक वाणिज्यदुतावास सम्झनु पर्छ ।
आचारसहिताको दफामा ४ मा शिष्टाचार भेट,औपचारिक बार्ता र बैठक बारे व्यवस्थाको प्रक्रिया र भेटघाटको तयारी सम्बन्धि व्यवस्थामो जिम्मा परराष्ट्र मन्त्रालयको प्रतिनिधिलाई दिएको छ ः जस अनुसार दफा ४९१० मा भनिएको छ — नेपाल सरकारका मन्त्री वा सवैधानिक निकायका पदाधिकारी वा अन्य उच्च पदाधिकारीले विदेशी सरकारका मन्त्री,राजदुत वा उच्च सरकारी अधिकारीसँग भेटघाट गर्दा परराष्ट्र मन्त्रालय र विषयसँग सम्बन्धित मन्त्रालयका प्रतिनिधिलाई आमन्त्रण गर्नु पर्नेछ । परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रतिनिधिले भेटघाटका अवसरमा भएका बार्ताको विवरण तयार गर्नुपर्छ ।

विशेष कारणशि परराष्ट्र मन्त्रालय वा सब्बन्धित मन्त्रालयका पदाधिकारीलाइृ आमन्त्रण गर्न नसकिएमा कुराकानीको सक्षिप्त टिपोट, महत्वपुर्ण अश नछुटाई परराष्ट्र मन्त्रालय र सम्बन्धित निकायमा ठनउनु पर्छ । यसै गरि परराष्ट्र मन्त्रालयको पदाधिकारीले गरेका भेटघाट,सम्पर्क,वार्तालाभ लगायतका कार्यहरुको सक्षिप्त टिपोट प्रम तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालयमा पठाउनु पर्ने छ ।
त्यस्तै गरि दफा ४९२०,४९३० ,४९४० र ४९५०मा औपचारिक वार्ता बैठक ,समकक्षी, पदसोपन , भेटघाट,वार्ताको स्तर आदि लगायतको व्यवस्था गरेको छ ।

त्यसको सवै जिम्मा परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रतिनिनि मार्फत तयार गरि अगाडि बढाउन व्यवस्था छ ।दफा ४९४० मा व्यवस्था गरिए अनुसार विदेशीहरुसँगको भेटघाट वा बार्ताको स्तर र गम्भिरता हेरी विषयवस्तुको पृष्ठभुमि तथा उठाउनु पर्ने कुराहरुको बारेमा सम्बन्धित पदाधिकारीले परराष्ट्र मन्त्रालयको सल्लाह लिनु पर्ने छ र त्यस सन्दर्भमा जानकारी उपलबध गराउनु र आवशयक रायसुझव दिनु परराष्ट्र मन्त्रालयको कर्तव्य हुने छ ।आचारसहिताको दफा ९९१—९०सम्म कुटनितिक कार्य तथा जिम्मेवरा वहन गर्ने व्यक्तिहरुले पालन गर्नु पर्ने आचरण सम्बन्धि व्यवस्था गरेको छ ।

नेपाल स्थिति विदेशी कुटनितिक,विदेश स्थित नेपालका कुटनितिक,नियोग,महावाणिज्यदुतावास लगाउत राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय कुटनितिक पदाधिकारी,प्रतिनिधि र कर्मचारीहरु सबैले अन्तराष्ट्रिय कुटनितिक मुल्य,मान्यता,मर्यादा तथा प्रचलन अनुरुप आचरण पालना गर्नु पर्छ छ । सवैले कुटनितिक सुविधा र उन्मुक्तिको दुरपयोग गर्न नहुने, कुनै प्रकारको शुल्क,लाभ आदि विना स्वीकृत विना लिन नहुन र कुनै प्रकारको एकआपसि सम्बन्ध विगार्ने कायाहरु सञ्चालन गर्न नहुँने जस्ता थुप्रै कुटनितिक आचरण र व्यवहार चता प्रकृयाहरुको व्यवस्था गरिएको छ । यो आचारसहिता २०६८ को दफा १ देखि १२ सम्म मुल दफाहरुको व्यवस्था गरिएको छ ।

त्यसमा उपदफा थप गरि आचार सहिताको व्याख्या गरिएको छ ।माथि साराशमा उल्लेख गरिएको आचारसहिताको उद्धेश्य र मर्मलाई बुझने हो भने नेपाल स्थित विदेशी राजदुत,महावाणिज्यदुत,नियोगका प्रमुख ,पदाधिकारी ,प्रतिनिधि लगायत कर्मभारीहरुले राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय कुटनितिक मान्यता,आचार विचार,मर्म भावना र कानुन नियम र निर्दशनलाई पालना गर्ने उद्धेश्य लिएर आचारसहिता बनाईएको पाईन्छ । त्यस्तै गरि नेपालका विदेश स्थित राजदुत,महावाणिज्यदुत ,वाणिज्यदुत, नियोग प्रमुख ,पदाधिकारीहरु लगायतले पनि यसै मर्यादा र कुटनितिक मुल्य र मान्यताहरु पालना गर्नु पछ ।

त्यसैले नेपालका हाल नेकपा पार्टी भित्रका अन्तरकलह हुँदा पार्टी भित्रैबाट प्रम ओलीको राजिनामा अर्को पक्षले माग्दा भारतीय अघोषित प्रतिनिधि सिवाई र रअ प्रमुख र प्रतिनिधी र नेपाल स्थित चिनिया राजदुतहरुले नेपालका पुर्व प्रम ,सासद,अध्यक्ष लगायतलाई हाँका हाँकी भेटेर सरकार परिवर्तन गर्र्ने नर्गर्ने भेटघाट जस्ता प्रचारवाजीहरुलार्य नेपालको कुटनितिक मामिला, परराष्ट्र नितिका आधार र स्वतन्त्रता र सार्वभौकिकता उपर हस्तक्षेप अर्थात उल्लघन होईन,यस्को स्पष्ट जवाफ ,अनि जिम्मेवारी सरकार प्रमुख र पार्टी भित्र विवाद सृर्जना गरि हार गुहार गर्ने गराउनेहरुका हून्छ,हूदैन । यस्ता कार्य व्यवहारको सैद्धान्तिक, कानुनी,कुटनितिक मान मर्यादा तथा नैतिक रुपमा जिम्मेवारी लिने कि नलिने रु यो गम्भिर प्रह्न नेपालको राजनितिक क्षेत्रमा देखा परेका छ ।

यस्ता अति महत्वपुर्ण र राज्यको अस्मिता तथा अस्तित्वसँग जोडिएर आएका विषयहरुमा सरकार प्रमुख एवम् सत्तारुढ दलका सस्थापन विपक्षीमा रहेका नेताहरुले नेपाली जनतालाई स्पष्ट पार्नु पर्छ ,नत्र नेपालमा यी दुई मुलुक चीन र भारत मात्रको अनाधृति प्रवेश होईन,यसलाई पछयाएर अमेरिकी जस्ता पश्चिमा शक्तिहरु नेपालमा यसरीनै नेपालको भुमि र अस्मिता माथि भोलीका दिनहरुमा ठाडो ,नाङ्गो,हस्तक्षेप बढने छ ,अनि नेपालको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकता उपरको प्रश्न खडा हुने छ ।

ख्याल ख्याल गर्दा रयाल आउला हाशियार १ भोली यस्ता वातावरण निम्त्याउनहरु माथि जनता खाजी,खाजी जाई लाग्लान है १ वेलैमा यस्ता विषयमा नेपाल र नेपालीलाई स्पष्ट पार्नु पर्छ । होशियार,गम्भिर र समवेदनशिल बनौ । आफनो थैलीको मुख राम्रोसँग बाधौ अरुलाई दोष दिएर ,गाली गरेर,आरोप लगाएर ढोङ्गी राष्ट्रवादी बन्ने रोगबाट सवै पक्ष मुक्त हौऔ ।